วิกฤต 7 ปี VAR: ส่องปัญหาโลกแตกของเทคโนโลยีลูกหนัง และเจาะลึก 3 ทางออกเพื่ออนาคต
BK8 – ชำแหละวิกฤต VAR: ปัญหาอยู่ตรงไหน และวงการลูกหนังจะซ่อมมันอย่างไร? – แทงบอล
หลังจากการประชุมใหญ่สามัญประจำปีของสภาสมาคมฟุตบอลระหว่างประเทศ (IFAB) ที่คาร์ดิฟฟ์เมื่อสุดสัปดาห์ที่ผ่านมา เดวิด เอลเลเรย์ ผู้อำนวยการฝ่ายเทคนิค ได้สร้างแรงกระเพื่อมครั้งใหญ่ด้วยการประกาศว่า: “วันนี้เราเห็นพ้องกันว่า หลังจากผ่านมา 10 ปี เราจำเป็นต้องกลับมาทบทวนระบบ VAR กันใหม่… เราต้องการอะไรจากมันในอนาคต? และเราจะพัฒนามันอย่างไรเพื่อให้เป็นประโยชน์ต่อเกมอย่างแท้จริง?”
นี่คือคำถามระดับชาติของวงการฟุตบอล ซึ่งเอลเลเรย์คาดว่าต้องใช้เวลา “อย่างน้อย 2 ปี” ในการหาคำตอบ แต่เมื่อพิจารณาจากความแตกแยกที่ VAR สร้างขึ้นนับตั้งแต่ถูกอนุมัติในปี 2016 กรอบเวลาดังกล่าวอาจดูโลกสวยเกินไปเสียด้วยซ้ำ
ปิแอร์ลุยจิ คอลลิน่า ประธานคณะกรรมการผู้ตัดสินของฟีฟ่า เปรียบเทียบสถานการณ์นี้ได้อย่างเห็นภาพ: “ในอิตาลี เราพูดกันว่า ในทุกการแต่งงานที่สวยงาม มักจะมีวิกฤตเกิดขึ้นหลังผ่านไป 7 ปี… มันเป็นไปได้ที่ผู้คนเคยตกหลุมรัก VAR แต่หลังจากผ่านไปหลายปี คุณก็เริ่มมีวิกฤตเล็กๆ เหมือนกับชีวิตคู่นั่นแหละ”
ปัญหาที่แท้จริง: เมื่อเจตนาดี กลายเป็นการจับผิดผ่านกล้องจุลทรรศน์
เมื่อเริ่มต้นใช้อย่างเป็นทางการในฟุตบอลโลก 2018 จานนี่ อินฟานติโน่ ประธานฟีฟ่า อ้างว่าความแม่นยำของการตัดสินเพิ่มขึ้นจาก 95% เป็น 99.2% แต่ในความเป็นจริง ความพึงพอใจของแฟนบอลกลับไม่ได้สูงตามตัวเลขนั้น
เกรแฮม สก็อตต์ อดีตผู้ตัดสินพรีเมียร์ลีก ยอมรับว่า VAR ช่วยขจัดความผิดพลาดที่ชัดเจนและการเล่นตุกติกนอกสายตากรรมการไปได้มาก แต่ปัญหาคือความคาดหวังที่ “ทะเยอทะยานจนเกินจริง” ฟุตบอลคือกีฬาที่มีความเป็นอัตวิสัย (Subjectivity) สูง มันไม่ใช่การตัดสินว่าบอลลงเส้นหรือออกเส้นแบบเทนนิส แต่มันคือการตัดสินใจที่ต้องอาศัยดุลยพินิจ ซึ่งย่อมทำให้แฟนบอลแบ่งฝักแบ่งฝ่ายเสมอ
ยิ่งไปกว่านั้น การนำ VAR มาใช้จับผิดเรื่องเล็กๆ น้อยๆ อย่างปลายสตั๊ดล้ำหน้า หรือบอลเฉี่ยวแขนเสื้อ ได้ทำลายเจตนารมณ์ดั้งเดิมที่ต้องการแก้ไขเฉพาะ “ความผิดพลาดที่ชัดเจน” (Clear and obvious errors)
ข้อมูลเชิงลึกระบุว่า ในศึกแชมเปียนส์ลีกฤดูกาลนี้ มีการใช้ VAR แทรกแซงโดยเฉลี่ย 1 ครั้ง ในทุกๆ 2 เกม (ซึ่งใกล้เคียงกับกัลโช่ เซเรีย อา) ขณะที่พรีเมียร์ลีกอังกฤษ มีการแทรกแซงน้อยกว่า คือ 1 ครั้ง ในทุกๆ 4 เกม โดยเน้นให้เข้าแทรกแซงเฉพาะเมื่อจำเป็นจริงๆ เท่านั้น
3 ทางออก เพื่อกู้วิกฤตศรัทธา VAR
หากการยกเลิก VAR เป็นไปไม่ได้ (เพราะผู้มีส่วนได้ส่วนเสียยังคงสนับสนุน) นี่คือแนวทางที่กำลังถูกหยิบยกมาพิจารณาเพื่อแก้ไขปัญหา:
1. การสื่อสารแบบ ‘รักบี้’ (เปิดไมค์อธิบายสด) ปัญหาใหญ่ของ VAR คือความไม่โปร่งใส แฟนบอลในสนามเหมือนคนตาบอดที่ต้องรอคำตัดสินจากห้องมืด สก็อตต์ เปิดเผยว่า เวย์น บาร์นส์ อดีตผู้ตัดสินรักบี้ชื่อดัง เคยมาบรรยายให้ผู้ตัดสินฟุตบอลฟังว่า การอธิบายเหตุผลออกไมค์ให้คนทั้งสนามฟัง คือจุดเปลี่ยนที่ทำให้แฟนรักบี้ยอมรับคำตัดสิน
แม้ปัจจุบันฟุตบอลจะเริ่มให้ผู้ตัดสินประกาศคำตัดสินออกไมค์แล้ว แต่มันก็ยังเป็นแค่การบอก “ผลลัพธ์” ไม่ใช่การอธิบาย “กระบวนการคิด” ซึ่งสก็อตต์เชื่อว่า ฟีฟ่ายังคงหัวโบราณและไม่ยอมให้ผู้ตัดสินอธิบายรายละเอียดแบบรักบี้ ซึ่งหากไม่แก้จุดนี้ ปัญหาก็จะยังคงอยู่
2. ระบบ ‘ชาลเลนจ์’ (Video Football Support – VS) นี่คือการเปลี่ยนแปลงที่ถอนรากถอนโคนที่สุด โดยจะ ไม่มีห้อง VAR คอยจับผิดตลอดเกม แต่จะมอบอำนาจให้ “ผู้จัดการทีม” เป็นคนขอชาลเลนจ์ (ทักท้วง) คำตัดสิน คล้ายกับในวอลเลย์บอล เทนนิส หรือบาสเกตบอล
ระบบนี้กำลังถูกทดลองใช้ในลีกของมอลตาและออสเตรเลีย โดยแต่ละทีมจะมีโควตาขอชาลเลนจ์ 2 ครั้งต่อเกม จอน มอสส์ อดีตผู้ตัดสินที่ดูแลระบบนี้ในออสเตรเลียยืนยันว่า “สโมสรต่างๆ ชอบมันมาก เพราะมันเป็นการคืนอำนาจให้พวกเขา และยังสร้างอารมณ์ร่วม (Drama) ที่ยอดเยี่ยมในสนามด้วย” อย่างไรก็ตาม IFAB ยังคงกังวลว่าระบบนี้อาจทำให้เกมล่าช้า และหากทีมใช้โควตาหมดแล้วเกิดความผิดพลาดร้ายแรงขึ้นในช่วงท้ายเกม ก็จะไม่สามารถแก้ไขอะไรได้เลย
3. การปรับปรุงกฎให้สอดคล้องกับเทคโนโลยี มอสส์ ชี้ให้เห็นว่า “กฎฟุตบอลไม่ได้ถูกเขียนขึ้นมาเพื่อรองรับเทคโนโลยี คุณไม่สามารถมองเห็นการล้ำหน้าแค่ปลายเล็บด้วยตาเปล่าได้” การปรับแก้กฎให้ยืดหยุ่นขึ้น เช่น การเพิ่มระยะผ่อนปรน (Grace period) 5 เซนติเมตรในการตีเส้นล้ำหน้า อาจเป็นทางออกที่ช่วยลดความจุกจิกน่ารำคาญลงได้
ท้ายที่สุดแล้ว เทคโนโลยีไม่ใช่ตัวการที่ทำลายฟุตบอล แต่วิธีการที่มนุษย์นำมันมาใช้ต่างหากคือปัญหา คำถามสำคัญคือ วงการฟุตบอลพร้อมที่จะลด “ความเย่อหยิ่ง” และยอมเรียนรู้วิธีการใช้เทคโนโลยีจากกีฬาชนิดอื่นแล้วหรือยัง?
เวลาอีก 2 ปีนับจากนี้ จะเป็นเครื่องพิสูจน์ว่า “วิกฤตชีวิตคู่ 7 ปี” ของฟุตบอลกับ VAR จะจบลงด้วยความเข้าใจ… หรือทางใครทางมัน
